Anlaşmalı boşanmada koşullar ve protokolün kapsamı
Güncelleme tarihi: 26 Eki
Eşlerin boşanmak konusunda aynı görüşte olması, anlaşmalı boşanma kararı için tek başına yeterli değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası, evliliğin süresi, tarafların iradesi ve boşanmanın sonuçları bakımından belirli koşullar öngörür. Mahkeme, yalnızca imzalanmış protokolü teslim alan bir makam değildir.
Protokol, tarafların üzerinde anlaştığı hususları düzenleyen belgedir. Ancak içeriğinin açık olması kadar, düzenlemenin uygulanabilirliği ve kanunun aradığı mahkeme incelemesi de önemlidir. Başka bir dosyadan alınmış metnin isimleri değiştirilerek kullanılması, bu ihtiyaçları her zaman karşılamaz.
Temel koşullar nelerdir?
Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi gerekir. Kanun, bu koşullar altında evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını düzenler.
Hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi de zorunludur. Avukat aracılığıyla temsil edilmek, tarafların kişisel olarak dinlenmesi koşulunu ortadan kaldırmaz. İmzalı protokol, bu aşamanın yerine geçmez.
Bir yıldan kısa süren evliliklerde aynı madde kapsamındaki anlaşmalı boşanma koşulu sağlanmaz. Bu durum, başka bir boşanma sebebinin koşullarının bulunup bulunmadığına ilişkin değerlendirmeden ayrıdır. Evlilik süresi ile birlikte başvurunun niteliği somut dosyada kontrol edilmelidir.
Mali sonuçların açık düzenlenmesi
Tarafların boşanmanın mali sonuçları üzerinde anlaşması gerekir. Nafaka ve tazminat taleplerinin bulunup bulunmadığı, varsa miktarı, ödeme zamanı ve ödeme biçimi açıkça yazılmalıdır. Bir bedelin peşin mi yoksa taksitler halinde mi ödeneceği belirsiz bırakılmamalıdır.
Düzenli ödemelerde başlangıç tarihi ve hangi dönemde ödeme yapılacağı önemlidir. Artış öngörülüyorsa hesabın anlaşılabilir olması gerekir. “Gerektikçe ödeme yapılacak” gibi ifadeler, tarafların sonradan farklı beklentilerle hareket etmesine yol açabilir.
Haklardan vazgeçmeye ilişkin ifadeler özel dikkat gerektirir. Bir talebin bulunmadığını belirtmek ile mevcut veya ileride ileri sürülebilecek başka taleplerden vazgeçmek aynı hukuki sonuçları taşımayabilir. Metin, tarafın gerçekten kabul ettiği kapsamı yansıtmalıdır.
Mal rejiminden kaynaklanan talepler, ziynet eşyaları ve taşınmaz devri gibi konular ayrıca değerlendirilmelidir. Boşanma kararı ile bütün malvarlığı uyuşmazlıklarının kendiliğinden çözüldüğü varsayılamaz. Bir devir veya ödeme kararlaştırılmışsa, ilgili işlemin şekli, konusu ve yerine getirilme koşulları açık tutulmalıdır.
Çocukların durumu
Çocuk varsa velayet, kişisel ilişki ve çocuğun giderlerine katılım gibi konular değerlendirilir. Düzenleme yalnızca eşlerin tercihine göre değil, çocuğun menfaatleri bakımından da incelenir. Hakim, kabul edilen düzenlemeyi uygun bulmalıdır.
Kişisel ilişki planında günler, saatler, tatiller ve teslim düzeni anlaşılır olmalıdır. Çocuğun yaşı, eğitim programı ve günlük yaşamı dikkate alınmalıdır. Aynı takvimin bütün çocuklar ve aileler için uygun olduğu düşünülmemelidir.
Çocuğa ilişkin mali katkının miktarı ve ödeme düzeni açıkça belirlenebilir. Eğitim veya sağlık giderlerinin ayrıca nasıl karşılanacağı düzenleniyorsa hangi giderlerin kapsandığı belirtilmelidir. Belirsiz ifadeler, ileride paylaşımın kapsamı konusunda uyuşmazlık doğurabilir.
Eşlerin hiçbir mali talepte bulunmaması, çocukların durumuna ilişkin incelemeyi ortadan kaldırmaz. Çocukların hakları ve üstün yararı, tarafların anlaşmasından ayrı bir değerlendirme gerektirebilir. İleride değişen koşulların hukuki etkisi de ilgili kurallara göre ele alınır.
Hakimin değişiklik önermesi
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası, hakimin tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabileceğini düzenler. Boşanmaya hükmedilebilmesi için bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi gerekir.
Bu nedenle protokol imzalandığında mahkemenin aynı metni hiçbir inceleme yapmadan onaylayacağı varsayılmamalıdır. Duruşmada açıklanan irade ile yazılı metnin uyumu önem taşır. Bir hususta anlaşma kalmamışsa bunun sürece etkisi ayrıca değerlendirilir.
Hazırlık ve karar sonrası işlemler
Dilekçe ve protokolün aynı konuları tutarlı biçimde ifade etmesi yararlıdır. Taraf bilgileri, evlilik kaydı ve varsa çocuklara ilişkin bilgiler kontrol edilmelidir. Belge içindeki farklı tutarlar veya tarihler başvuru öncesinde giderilmelidir.
Duruşmada karar verilmesi ile kararın kesinleşmesi farklı aşamalardır. Tebligat, kanun yolu ve kesinleşme işlemleri somut dosyada takip edilmelidir. Protokoldeki yükümlülüklerin hangi tarihte başlayacağı da buna göre açıkça düzenlenmelidir. Sürecin belirli bir günde kesin olarak tamamlanacağı önceden garanti edilemez.
Sonuç
Anlaşmalı boşanma, tarafların boşanma ve gerekli sonuçlar üzerinde özgür iradeleriyle anlaşmasına dayanır. Bir yıllık evlilik koşulu, kişisel dinleme ve mahkemenin uygunluk incelemesi birlikte sağlanmalıdır. Açık ve somut bir protokol, tarafların neyi kabul ettiğini ve yükümlülüklerini anlamasına yardımcı olur.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme yapılması gerekir; kişiye özel hukuki görüş veya sonuç taahhüdü içermez.